23rd April, KHONGJOM DAY ATHOUBA SINGGI NINGSING NUMIT LAKPADA CORCOM NA EREICHA SINGDA YAOLGI EKAI KHUMNABA UTCHARI. CorCom
Khongjom Day, 23 April, 2026 na lakpada Ema Leibakki ningtamba kannaba Imperialist British ki mayokta thengnakhiba lanthengda thawaina pontha pikhraba athouba Epa Epusinggi mafamda CorCom na nolukna yaolgi ekai khumnaba utchari. Loinana eramdamda thokliba lan asida Ema leibakki apunba saktam kannaba hotnabada thawaina pontha pikhraba, asok apan nangkhraba amasung masagi poknafam lamdam maktada lanjennaduna awaba nangliba ereichasinggi mafamdasu CorCom na yaolgi ekai khumanaba utchari.
Eng kumja 1891 gi Khongjom gi lanfam yeknabana maithiba ngamkhidraba thouna faraba Epa-Epu singgi langlaba thawaisingdugi puwarini. Malemda matamduda lamba leitraba British ki maiyokta akanba lantheng chatthaduna mareipakkidamak thawai katthokkhiba Khongjom Lanfam asina ngasigi meerol eikhoida leppa leitana ningtamna hingningba thounagi ehul ama piri. Meenai oina hinggadabagi saruk mitkup amatang oirabasu ningtambagi momon minokka loinana hinglamlaga sikhibana henna fei amadi Ema leibakki ningtamba kannabagidamakta nokna nokna thawai thakhibagi waridu echel piklabi Khongjom Turel na ngasigi meerol eikhoidasu paodamli.
April 23 gi Khongjom lanfam, Manipur (Kangleipak) gi ningtamba ngaknaba thengnaba lanfamni, India gi ningtamba ngaknaba thengnakhiba lan natte. Eng kumja 1891 gi April 27 dagi eramdamgi ningtamba mangkhi. Matungdadi British macha Maxwell na chief political officer oiduna Manipur (Kangleipak) bu British ki Protectorate State oina leingakkhi. Adubu 1904 dagi Ahanba Nupi Lan, Jadonanggi ehou (1921 matung), Luchingba Irabotki ehou (1935 matung), Anisuba Nupi Lan (1939) pumnamak British loilam leingakpu mayoknakhiba meeyamgi ehousingni. Masigi matung India na Manipur (Kangleipak) bu namlou lousinkhraba matung 1949 dagi khutlai paiba ningtam ehou luchingba Hijam Irabot na thengnarakkhi. Madudagi ngasi faoba leptana chatthariba lanfam mayamsida yawol lanmeena thengnariba amasung thawaina pontha piriba pumba mangkharaba Manipur (Kangleipak) gi ningtamba hanjinaba lanni.
Eng kumja 1949 gi October 15 dagi Manipur (Kangleipak) da India gi loilam leingak leikhibadagina anouba loilamgi leingaksina meeyamda piriba cheithengsi wathok mayamga sagonnaba leingaklonni. Madudi edom lepchaba ngamhandraba senmitlon, leingaklondasu meeyambu theidoktuna thamba, meeot minei chatthabada meeyamgi wakat tadraba. Masida nattana Manipur (Kangleipak) gi ngamkheidasu leptana singnari. Lamdam asida khundaminnariba kanglupsingda kanglup amada tongsinduna khaidok khaijin-gi thouong chatthaduna sanglaba matam ama lakpana ngasidi maduna time bomb gi saktam louduna pokkhairakpadagi khundaminnariba kanglup amaga amaga hatnabagi sathikhraba thoudok ngasi eikhoina mitmangda uribasini.
May 3, 2023 dagi thokkhiba kanglup maselgi marakta thokliba lan asina asi-ana, asok-apan nanghanbata nattana meeoi lising 60 rom masagi maramdam maktada lenjennaduna awaba nangli. Khwaidagi pukning nungsiningai oiribadi lan asida potthok puthokliba loubukta lou-uba ngamdraba amadi tunggi yumbirel oirakkadouriba angangsingna ningthina mahei tambagi khudong chaba fangdaba asini. Potthokna leitrabada, mahei masil tamba fangdraba khunnai amana lakkadouruba tunggi punsida fanggadouriba maheisi karino?
India na Manipur (Kangleipak) gi ningtam ehou asibu namthanaba sijinnaba pambeisinggi manungda eikhoi yelhoumeesinggi marakta mapung oina sijinnariba khaidok khaijin (divide and rule) gi thousil asina khwaidagi maru oibani. Eikhoi masel punba yadanaba India na sannariba divide and rule gi thousil asi hannadi meepum tingna khangnaramdrabasu houkhiba 2023 gi May 3 dagi thorakkhiba India gi proxy war adudagi ngasidi meepum tingna khangnare. May 3 gi thoudok asina maram oiduna ngsidi Manipur (Kangleipak) gi meeyam nouhouna meekap thokle. Thokliba wathok asi India na matam kayagi mamangdagi chattharakliba proxy war amasung nouna semgatlakliba geo-politics ki thousilnani haibasi khangnabaga loinana leibaksigi meeyamna nouhounana leibakki apunba lingjel amaga loinana India gi mayokta leppa hourakkhrabani. Adubu India na meeyamgi apunbagi lingjel thugaibada etat tattana maipakna sijinnariba meekhalgi langda thuhanduna ngasisu ereibakki apunbagi lingjel amuk hanna thugaire. Eng tappa puraktrimakhei sel amasung panggalgi mayai sijinnaduna meekhal pangthokpa yaroi haina apunba mannaba lingjel amagi lichingda punna lepminnaramba meeyam ngasidi machoi machoi tahalle. Ereibakki ngamkhei kannabagidamak punna chatminnaramba meeyam ngasidi meekhalgi langda thukhiduna awaba kaya khangminnaduna ereibakkidamak punna puminnaramba potlum adu kaothoktuna tongan tonganba political party singgi matung enkhibadagi leibakki potlum asi kanana puhougadage haiba faoba kaothoknabagi fivamda lakle. Kari amuk henna hairukhini meeyamgi achetpa thajaba amaga loinana meeyamgi meenungsi, tengbang amasung yaifa thoujalga loinana meeyamlakta safonglakkhiba khul ngakpasing faoba hanglai leingak asina meekhalgi mingda makhoina yaoriba India gi political party gi meerepsing mai paknaba hotnabada konsinnaba hotnarabara haibasi meeyam laktagi hangnarakle. Masimakna tasengna chumlabadi hanglai leingak asina chatthariba thouwong asi yamna khudong thiningaini. Makhoiga adungei chahi 7 khuntakpa haktakta ningthou khuvam fanglabadi loire khanduna Awa gi makhada ningthou oiraga Awa gi pennabagidamak ereichasingbu ot- neikhiba Awa gi makhada ningthou oikhiba meeoising aduga karibu khennaribage?
Ereibakki ningtamba ngaknaba 1891 gi British ka thengnakhiba lan aduda Laimaton, Leimatak amasung Lamangdong gi lanfamsingda Silchar Column ga, Mayangkhang dana Kohima Column ga, Tengnoupal, Thoubal Athokpam, Kakching gi Manaoching amasung Khongjom gi lanfamsingdana Tamu Column ga mayoknakhiba tongan tonganba lanfam kayada mareibak maramdamgidamakta eikhoigi mareibak ningba athouba kaya thawai thakhre. Makhoina hingnabagidamak yeknabagi makhongda kok nonduna changjakhide. “Eikhoi hallagadi mai pakna han-gani, maithiragadi halloi”, haiduna chingnaba marik amata paktana lanfamdagi mai ondana ema leibakkidamak thawai katkhiba mareibak ningba athoubasing adugi macha-masusingni. Leikhidraba athoubasing adugi thawai mirelsingna eikhoida ngasisu hairi- “April 23 Khongjom Numit Lakle, Nakhoi Punsinnou, Apunbana Panggalni. Pukchel Mannadaba amasung Yeknabana Thakpa Langda Thukhibadagi Thokkhiba Maithibagi Warising Eikhoi Matam Pumnamakta Ningsingsi. Khongjom Day na Lakpada Apunbagi Wasak Lourasi”. Eikhoi amatta oina punsinduna yeknaba India thengnaduna ningtamba Manipur (Kangleipak) oihallasi haina CorCom na ereichasingda paojenjari.
Kangla,
Dated: 12-April-2026
Publicity Committee, Corcom
Official File